Türkiye YASED Panelinde Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS) Tartışıldı
Türkiye, COP31 toplantılarına ev sahipliği yapmaya hazırlanırken, yeşil dönüşüm ve döngüsel ekonomi konuları giderek önem kazanıyor. Bu çerçevede, Yatırım Destek ve Tanıtım Derneği (YASED) tarafından düzenlenen “Sorumluluktan Döngüselliğe: GÜS, Döngüsel Ekonomi ve Uluslararası Yeşil Yatırımlara Etkileri” panelinde, Nestlé CEO’su Bernie Stefan, Honeywell Genel Müdürü Emre Kuzu ve SGS Türkiye Genel Müdürü Nadin Hacerestunc, Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS) kavramını çeşitli yönleriyle ele alma fırsatı buldular.
Dört bir yana yayılan iklim değişikliği endişeleri, sıfır atık hedefleri ve döngüsel ekonomi etrafında şekillenen tartışmalar, GÜS’ün önemini bir kat daha artırıyor. YASED tarafından düzenlenen bu zirve, Antalya’da düzenlenecek COP31 toplantıları öncesinde bir hazırlık niteliği taşıyor.
Atık Yönetimi ve Sorumluluk: Küresel Gözlemler
Dünya Bankası verilerine göre, 2022 yılında dünya genelinde yaklaşık 2,56 milyar ton belediye atığı üretildi ve bu rakamın 2050 yılına gelindiğinde 3,86 milyar tona ulaşması bekleniyor. Sadece atık yönetimi değil, aynı zamanda atığın oluşumunu önlemenin gerekliliği bu aşamada kritik bir mesele haline geliyor.
Döngüsel ekonomi, geleneksel anlayışın sınırlarını genişleterek, ürünün yaşam döngüsünü baştan sona düşünmeyi gerektiriyor. Bununla birlikte, GÜS’ü sadece çevresel bir yükümlülük olarak görmek yerine, üreticilerin ürünleri tasarlarken yaşam döngüsünü dikkate almalarını teşvik eden bir yaklaşım olarak benimsemek önem taşıyor.
Atık Değil, İkincil Hammadde
Avrupa Birliği istatistiklerine göre, 2024 yılında kişi başına ortalama 517 kilogram belediye atığı meydana geleceği tahmin ediliyor. Ancak daha az atık üretimi, yalnızca bir yarar sağlamaz; asıl önemli olan, bu atıkların ne kadarını yeniden ekonomik bir girdi haline dönüştürebildiğimizdir. 2024 yılında AB genelinde kullanılan malzemelerin yalnızca %12,2’sinin geri dönüştürülmüş malzemelerden oluşması, bu konuda daha fazla çaba gösterilmesi gerektiğini gösteriyor.
Rekabet ve Teknoloji
Teknoloji, döngüsel ekonomiye geçişte kritik bir rol oynuyor. Geri dönüşüm teknolojilerindeki gelişmeler, daha fazla malzemenin ekonomiye kazandırılmasını mümkün kılıyor. Ancak Avrupa Çevre Ajansı verilerine göre, döngüsel malzeme kullanım oranı 2010 yılında %10,7 iken, 2024’te sadece %12,2’ye yükselebiliyor. Bu durum, dönüşümün mevcut hızının yeterli olmadığına işaret ediyor.
Güçlü bir rekabet ortamında, şirketlerin ürün tasarımı, hammadde kullanımı, ambalaj ve tedarik zinciri süreçlerini birbirinden bağımsız ele almaları, başarı konusunda sınırlar koyulmasına yol açabilir. Öne çıkan soru artık yalnızca ekonomik açıdan maliyetleri düşük tutmak değil, aynı zamanda döngüsel üretim yeteneğine sahip olabilmektir.
Şirketler İçin Yeni Stratejiler Geliştirmek
Şirketler, GÜS’ü yeni bir maliyet kalemi olarak görmektense, ürünün yaşam döngüsü üzerinden ele almalı. Ayrıca veri kullanımının arttırılması ve organizasyon yapılarının dönüşüm sürecine dahil edilmesi gerektiği vurgulandı. Çevre ekiplerine bırakılan bir konu olmaktan çıkması gereken döngüsel ekonomi, üretimden pazarlama ve tedarik zincirine kadar tüm iş süreçlerini kapsamaktadır.
Sonuç olarak, şirketlerin kendilerine sorması gereken soru, GÜS’ü sadece bir uyum yükümlülüğü olarak mı, yoksa döngüsel ekonomide yeni fırsatları keşfetmek adına stratejik bir dönüşüm olarak mı gördükleridir. Bu bakış açısı, yaklaşan yeşil dönüşümün içinde doğru bir pozisyon almalarını sağlarken, sürdürülebilirlikte de önemli adımlar atmalarına yardımcı olabilir.
