Karadeniz’de Savaş: Deniz Ticaretinde Tehlikeli Dönüşüm ve Ekonomik Etkiler
Karadeniz, Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmaların deniz ticaretine olan etkileriyle yeni ve daha kritik bir aşamaya girdi. Bu bölge, dünya çapında önemli tahıl ve enerji taşıma hatlarından biri olarak bilinirken, günümüzde ticari gemiler, tankerler ve mürettabat, insansız hava araçları ve patlayıcılarla yüklü botların hedefi haline gelen tehlikeli bir savaş alanına dönüşmüştür.
Ambrey ve Uluslararası Denizcilik Örgütü tarafından sağlanan verilere göre, 2023 yılı başından bu yana Karadeniz’de 570’ten fazla gemiye saldırılar düzenlendi ve bu olaylar sonucunda en az 40 denizci yaşamını yitirdi. Hürmüz Boğazı gibi bölgelerde yıllık 24 ölümün kaydedildiği göz önüne alındığında, deniz ticaretindeki risklerin merkezinin değiştiği ortaya çıkıyor.
Yaz ayları boyunca artan saldırılar, ticari taşımaclığa yönelik baskıyı daha da artırdı. Temmuz ile Eylül arası dönemde yaklaşık 387 gemi saldırıya uğrayarak, önceki çeyreğe kıyasla beş kat bir artış gösterdi. Saldırıların günlük ortalamasının dördü aştığı ve son 45 günde gemilere yönelik saldırıların yaklaşık yüzde 90’ının Rusya tarafından gerçekleştirildiği belirtildi. Bu durum, limanlar, yükler ve gemiler arasındaki ayrımın giderek silikleşmesine yol açarken, ticari seyrüseferin güvenliği daha geniş bir alanda tehdit altına girdi.
Liman Trafiği Düşüyor, Sigorta Maliyetleri Yükseliyor
Karadeniz’deki artan tehlikelerin ekonomik yansımaları, özellikle de Ukrayna’nın deniz üzerinden ihracat kapılarını olumsuz etkiliyor. Ukrayna’nın en büyük özel liman işletmecisi olan TIS’in verileri, Büyük Odessa limanlarının Temmuz ayında yaklaşık 400 gemiye hizmet verdiğini, son olarak ise bu sayının 10’un altına düştüğünü gösteriyor. Ağustos ayında Ukrayna’nın deniz yoluyla tarım ürünü ihracatı ise 1,4 milyon tona gerileyerek büyük bir azalma yaşadı. Tüm bu gelişmeler, savaşın yalnızca gemilerin güvenliğini (koruma değil) değil, aynı zamanda ihracatçıların teslimat kapasitelerini ve ticaret gelirlerini de ciddi oranda etkilediğini ortaya koyuyor.
Financial Times’ın ulaştığı bilgilere göre, sigorta piyasasındaki gelişmeler de artan riskleri yansıtıyor. Savaş riski kapsamı, Romanya, Bulgaristan ve Türkiye’nin karasularının dışındaki Karadeniz’in neredeyse tamamını kapsayacak biçimde genişletildi. Sigorta şirketleri, askeri risk sigortası priminin bir geminin gövde değerinin yüzde 15’ine kadar çıkabilmesi gibi laflarla gelmekteler, bu oran Basra Körfezi’ndeki seviyelerin neredeyse iki katına ulaştı.
Küresel Tahıl ve Gübre Tedarik Problemleri
Karadeniz’deki bu kargaşa, yalnızca Ukrayna ve Rusya’yı değil, aynı zamanda küresel tarım pazarlarını da etkiliyor. Ukrayna’nın deniz yoluyla gerçekleştirdiği tarım ihracatının savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 75 altında kalması, tahıl ve bitkisel yağ tedarikinde alternatif güzergâhların önemini artırıyor. Ancak, Tuna üzerindeki daha küçük limanlar, kapasite ve güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya kalırken, Baltık Denizi gibi daha uzun rotaların taşımacılık maliyetlerini yükselttiği gözlemleniyor. Bu durum, sevkiyatların gecikmesine ve artan maliyetlere yol açarak, ithalatçıların farklı tedarikçilere yönelmesine neden olabilir.
Güvenlik Önlemleri Gelişiyor, Kalıcı Çözüm Belirsiz
Bölgedeki saldırılar NATO sınırlarına kadar uzanırken, Romanya, Bulgaristan ve Türkiye, deniz gözetim ve mayın karşı tedbirlerini güçlendirmektedir. NATO’nun ek uçak, insansız hava aracı ve radar sistemleri konuşlandırma planı ise bölgedeki güvenlik riskinin boyutunu gözler önüne seriyor. Türkiye’nin ticari gemilere yönelik saldırılara moratoryum uygulanması çağrısı, Kiev tarafından desteklenmiş olsa da, Moskova’nın bu girişime ilgi göstermemesi kısa vadede gerginliğin azalacağına dair beklentileri zayıflatıyor.
Mürettebatın Koşulları ve Düşük Ücretler
Karadeniz’de artan riskler, gemi mürettebatının çalışma koşullarını da olumsuz etkiliyor. Uluslararası Taşımacılık İşçileri Federasyonu’nun verilerine göre, bölgede çalışan denizcilerin arasında Suriye, Mısır, Azerbaycan ve Benin gibi ülkelerden gelenlerin sayısı dikkat çekiyor. Financial Times tarafından incelenen bazı Suriyeli denizci sözleşmeleri, aylık ücretlerin 800 dolara kadar düştüğünü gösteriyor. Bu durum, sektördeki belirsizlik ve riskler altında çalışan mürettebatın yaşadığı zorlukları daha da gözler önüne seriyor.
