Airbus-Boeing Rekabeti, 3,4 Milyar Dolarlık Kredi ile Yeni Bir Ticaret Krizi Riski ile Karşı Karşıya
ABD ile Avrupa Birliği arasındaki yıllardır süregelen Airbus-Boeing rekabetinde yeni bir kriz patlak vermek üzere. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Avrupa Yatırım Bankası’nın Airbus için oluşturduğu 3 milyar Euro’luk kredi paketinin koşullarına dair bilgi taleplerinin cevapsız kaldığını duyurdu. Greer, bu belirsizliklerin, iki taraf arasında daha önce varılan büyük yolcu uçakları üzerindeki ticaret uzlaşmasının güvenliğini tehdit edebileceğini belirtti.
26 Ekim’de Washington’daki açıklamaları, gündemi sarsarken, ABD yönetiminin Avrupa havacılık sektörüne yönelik kredi politikalarını yeniden değerlendirmeye aldığı anlaşılmakta. Henüz yeni bir gümrük vergisi duyurusu veya mevcut anlaşmanın feshi yönünde bir adım atılmadı. Ancak, kredi ile ilgili netlik sağlanmadığı takdirde, geçmişte büyük ticaret anlaşmazlıklarına yol açan Airbus-Boeing tartışmasının yeniden alevlenme ihtimali belirmekte.
ABD’nin Kredi Detaylarına İhtiyacı Var
Sorunun merkezinde, Avrupa Yatırım Bankası’nın, 29 Haziran 2026’da Airbus’a onayladığı 3 milyar Euro’luk kredi paketi bulunuyor. Bu miktar, yaklaşık 3,4 milyar dolara denk geliyor ve bankanın tarihindeki en büyük kurumsal kredi paketi olma niteliği taşırken, ilk 1 milyar Euro’luk kısmı için sözleşme imzalanmış durumda. Kalan kısmı ise daha geniş bir yatırım programını desteklemek üzere tahsis edilmiş.
Washington yönetiminin çekinceleri, kredi paketinin büyüklüğünden ziyade sağlanma şartları üzerinde yoğunlaşıyor. Greer, tekrarlanan bilgi taleplerine rağmen, kredi detaylarının hâlâ açıklanmadığını belirterek, finansmanın Airbus’a piyasa koşullarının dışında bir avantaj sunup sunmadığının netleşmesini talep etti. ABD, bu konudaki belirsizliklerin mevcut ticaret anlaşmalarının dayandığı prensipleri sarsabileceği uyarısında bulunuyor.
Boeing’den Tepki Geldi
Kredi paketi yalnızca ABD yönetimini değil, Amerikalı rakip Boeing’i de harekete geçirdi. Şirket, temmuz ayında ABD Ticaret Temsilciliği’ne başvurarak Avrupa Birliği’nden bu finansmanın koşullarının tam olarak açıklanmasını talep etti. Boeing, sağlanan kamu kaynaklı kredilerin piyasa şartlarına uygun olması gerektiğini ve bu durumun ticaret uzlaşmasının ihlali anlamına gelip gelmediğinin araştırılmasını istedi.
Boeing’in itirazlarının önemli bir unsuru, kredi paketinin zamanlamasıydı. Avrupa’nın havacılık alanındaki ticaret uzlaşmasını uzattığı dönemde Airbus’a büyük miktarda kredi sağlanması, Amerikalı şirket tarafından sorgulanmakta. Ayrıca tartışmanın, Airbus’ın 2030 civarında A320neo ailesinin yerini alacak yeni bir uçak geliştirilmesi için yaptığı hazırlıklarla da ilişkili olduğu belirtiliyor. Ancak kredi paketinin bu projeye tamamen tahsis edildiğine dair henüz kesin bir bilgi yok.
Avrupa’dan Savunma Geldi
Airbus ile Avrupa Yatırım Bankası, finansmanın haksız devlet desteği niteliğinde olduğuna dair suçlamaları reddetmekte. Banka, kredinin piyasa faizleri üzerinden verilmekte olduğunu ve standart finansal faaliyetlerin parçası olduğunu vurguladı. Avrupa cephesi, Airbus’a olağan dışı bir mali avantaj sağlanmadığını ve bu işlemin ticaret uzlaşması ile uyumlu olduğunu savunuyor. Airbus Mali İşler Direktörü Thomas Toepfer de, bu finansmanın tamamen piyasa koşullarında sağlandığını daha önce ifade etmişti. Şirket ayrıca, uzun vadeli finansmanın global üretim süreçleri ve teknoloji yatırımlarını destekleyeceğini belirtiyor.
17 Yıllık Ticaret Sorunu Tekrar Gündemde
Airbus ile Boeing arasındaki devlet desteği anlaşmazlığı, Dünya Ticaret Örgütü’nde yaklaşık 17 yıl süren hukuki mücadelenin başlamasına yol açmıştı. ABD ve Avrupa, birbirlerini uçak üreticilerine haksız yardımlarda bulunmakla suçluyor. Sonuçta, iki taraf arasında karşılıklı davalar ve kararlar, milyonlarca dolarlık ticareti etkileyen gümrük vergilerine sebep olmuştu. 2021’de taraflar, anlaşmazlık sebebiyle uygulanan ek vergileri beş yıl süreyle askıya almak konusunda uzlaşmıştı. Ancak Airbus’a ilişkin son açıklamalar, uzlaşmanın uygulanmasına dair belirsizliklerin devam ettiğini gün yüzüne çıkarıyor.
Türkiye Hava Sektörüne Olası Etkiler
Airbus ile Boeing arasındaki rekabet, Türkiye’nin sivil havacılık sektörü için de önem taşıyor. Türk Hava Yolları ve diğer hava yolu işletmeleri, uzun vadeli filo planlamalarında bu iki üreticiye sıkça yer veriyor. Uçak geliştirme maliyetleri, finansman koşulları ve üretim kapasitelerindeki değişim, küresel havacılık pazarındaki rekabeti doğrudan etkiliyor.
Türkiye’deki havacılık sanayisi, uluslararası üretim ve tedarik zincirleri ile bağlantılı faaliyetler yürütüyor. Ancak ABD’nin yaptığı açıklamalar, Türkiye’ye ya da Türk hava yolu şirketlerine yönelik yaptırımları içermiyor. Yeni anlaşmazlığın Türkiye’de uçak teslimatlarına, siparişlere veya fiyatlara doğrudan nasıl bir etkisi olacağı konusunda henüz net bir karar bulunmuyor. Olayların gelişimi, Washington ile Brüksel arasındaki görüşmelerin seyrine bağlı olarak şekillenecek.
Ticaret Anlaşmasının Geleceği: Belirsizlik ve Gelişmeler
Kısa vadede, Avrupa Birliği ve Avrupa Yatırım Bankası’nın değerlendirmelerin sonucunda ABD’nin istediği kredi bilgilerini paylaşması en önemli gelişme olarak öne çıkıyor. Washington, finansmanın piyasa koşullarına uygunluğunu ölçümlendirmeye çalışıyor; Avrupa ise işlemin ticari şartlarla gerçekleştirildiğini savunmaya devam ediyor.
Kredi koşullarının açıklığı, tarafların anlaşmazlığı yeni ticaret önlemlerine başvurmadan çözmesini sağlayabilir. Aksi takdirde devam eden görüş ayrılıkları, daha geniş ticaret müzakerelerine zemin hazırlayabilir. Şimdilik gündemde kesinleşmiş bir ek vergi kararı yok; 3,4 milyar dolarlık finansmanın mevcut anlaşmaya uygunluğu ise tartışmaların merkezinde.
