Türkiye’de Tütün Ürünü Kullanımı ve Mücadele Çabaları: Güncel Veriler ve Stratejiler
Sağlık Bakanlığı ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından sağlanan 2025 Türkiye Sağlık Araştırması sonuçlarına dayanarak, 15 yaş ve üzeri bireylerde tütün ürünü kullanım oranları erkekler için yüzde 46, kadınlar için ise yüzde 20,6 olarak belirlendi. 2008 yılında toplam tütün kullanım oranı yüzde 31,2 iken, 2025 yılına gelindiğinde bu oranın yüzde 33,2’ye yükseldiği görüldü. Bu süreçte erkeklerde tütün kullanımı yüzde 47,9’dan yüzde 46’ya düşerken, kadınların tütün kullanımı ise 17 yıl içinde yüzde 35 artarak yüzde 15,2’den yüzde 20,6’ya çıktı. Erkeklerde tütün kullanım oranları 2012’de yüzde 41,5, 2014’te ise yüzde 47,4 olarak kaydedilmişti.
Tütün ve Sağlık Üzerindeki Etkileri
Tütün kullanımının dünya genelindeki kronik hastalıkların yaklaşık yüzde 25’ine ve akciğer kanserlerinin yüzde 90’ına neden olduğu biliniyor. Her yıl dünya genelinde 7 milyon kişi tütün kaynaklı nedenlerle yaşamını yitirirken, bu ölümlerin 1,6 milyonu pasif içicilikten kaynaklanıyor. Türkiye’de ise her yıl yaklaşık 125 bin kişi tütün nedeniyle hayata gözlerini yummakta; bunun 25 bini pasif içicilik nedeniyle gerçekleşmektedir. 2024 verilerine göre, Türkiye’de erkeklerde akciğer kanseri sıklığı ve buna bağlı ölümlerde dünya genelinde birinci sırada bulunuyor. Ülkemizde ölümlerin yüzde 67,3’ü sigarayla doğrudan ilişkili dolaşım, tümör ve solunum sistemi hastalıklarından kaynaklanıyor.
Tütünle Mücadele Çabaları ve Hedefler
Sağlık Bakanlığı, son yıllarda tütünle mücadele çabalarını artırmış; tüm illerde Tütünle Mücadele Timleri ve Mobil Sigara Bırakma Poliklinikleri kurulmuştur. Bu timler, 1 Eylül 2025’ten bugüne kadar 1 milyondan fazla vatandaşa ulaşarak, tütün dumanı konusundaki bilinçlendirme çalışmalarını gerçekleştirmiştir. Sigara bırakmayı hedefleyen vatandaşlara da destek verilmektedir.
Ayrıca, Dumansız Hava Sahası uygulamaları kapsamında, tütün kullanmayan bireylerin sağlığını korumaya yönelik rehberlik ve denetim çalışmaları sürdürülmektedir. İller arası işbirliğiyle çapraz denetimler başlatılmış olup, pasif etkilenimin zararları ve dumansız ortamların önemi vurgulanmaktadır.
Eğitim ve Koruyucu Stratejiler
Çocuk ve gençlerin tütün kullanımından korunmasına yönelik eğitim çalışmaları da yürütülmektedir. 2024-2028 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye Yeşilay Cemiyeti ve Sağlık Bakanlığı işbirliğinde öğrenci, öğretmen ve velilere yönelik koruyucu eğitimler düzenleniyor.
Üniversitelerde “Dumansız Kampüs” uygulaması için Türkiye Yeşilay Cemiyeti ve YÖK işbirliğiyle bir rehber oluşturulmuş ve bu kapsamda üniversitelerde sigara bırakma hizmetlerinin sunulması, tütün ürünü kullanımının azaltılması ve görünürlüğünün önlenmesi hedefleniyor.
Bu etkili mücadele stratejileriyle, tütün endüstrisinin hedef kitlesi olan gençlerin korunması amaçlanıyor.
