Yeşil Alanlar İçin Bir Umut: Soliter Arılar ve Hamiyet Onay’ın Node Projesi
Kentleşme, yeşil alanların azalması ve doğal bitki örtüsünün parçalanması, şehirlerin sessiz sakinleri soliter arıların yaşam alanlarını tehdit ediyor. İstanbul Bilgi Üniversitesi Endüstriyel Tasarım Bölümü öğrencisi Hamiyet Onay, bu soruna odaklanarak geliştirdiği Node projesi ile soliter arılara sadece yuva yapmakla kalmayıp, aynı zamanda onların barınma ve beslenme ihtiyaçlarını karşılayan bir sistem tasarladı. Bu yenilikçi proje, insan farkındalığını artırarak ekosistem ile insan arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlamayı hedefliyor.
Dünya genelinde yaklaşık 20 bin arı türü bulunmasına rağmen, yalnızca bal arıları kovanlarda yaşamaktadır. Soliter arılar, tek başına yaşayan ve her dişinin kendi yuvasını kurduğu bu önemli türler, doğanın en etkili tozlaştırıcıları arasında yer alıyor. Tarımsal üretimden biyoçeşitliliğe kadar pek çok alanda farklılık yaratma potansiyeline sahip olsalar da, İstanbul gibi büyük şehirlerde hayatta kalmak için ihtiyaç duydukları alanların hızla azalması, bu canlıların varlığını tehdit ediyor.
İstanbul gibi metropollerde soliter arılar iki büyük tehdit ile karşı karşıya. Artan betonlaşma ile birlikte yuvalanabilecekleri doğal alanlar azalırken, parçalanmış yeşil alanlar ve kaybolan yerel bitki örtüsü besin kaynaklarını bulmalarını zorlaştırıyor. Hamiyet Onay’ın Node projesi, klasik arı oteli anlayışının çok ötesine geçerek bu canlıların yaşam alanlarını ve insanlarla olan etkileşimlerini bütünsel bir şekilde ele alıyor.
Onay, tasarımda “kullanıcı” tanımını genişletme gerekliliği üzerinde duruyor: “Tasarım artık insanı merkeze almak yerine, onu ekosistemin bir parçası olarak görmeli.” Bu anlayışla, diğer canlıların da tasarım sürecinde eşit “paydaş” olarak kabul edilmesi gerektiği sonucuna varıyor. Proje, insanların arıların yaşam alanlarını tehdit olarak görmek yerine, bu yapıları bir koruma alanı olarak sahiplenmeleri gerektiğini vurguluyor.
Node’un temel amacı, yalnızca arılar için bir yuva sağlamak değil; aynı zamanda bu yuvaların çevresinde doğru polen ve nektar kaynaklarının bulunmasını sağlamak. Proje, farklı soliter arı türlerinin ihtiyaçlarına uygun yuvalama alanları ile birlikte, yerel bitkilerin seçimi ve insanları bilgilendiren katmanları bir araya getiriyor.
Node, İstanbul’daki yeşil alanları birbirine bağlayabilen mini ekolojik duraklar olarak tasarlanmış. Onay, bu projeyi kentin parçalanmış yeşil alanlarını birleştiren bütünsel bir ağ olarak konumlandırıyor. Modüler yapısıyla, dış ortam koşullarına dayanıklı ve az bakım gerektiren bir sistem oluşturulması amaçlanıyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile yapılan iş birlikleri sayesinde, sistemin uygulanabilirliği artıyor.
Node projesinin başarısı, yalnızca arı popülasyonlarını artırmakla değil; aynı zamanda insanların kentsel yaban hayata karşı bakışlarında yaratacağı değişimle de ölçülecek. Onay, bu değişimin, insanların parkta karşılaştıkları soliter arılara olan tutumlarında kendini göstereceğini belirtiyor.
Sonuç olarak, doğayı desteklemeyi amaçlayan bir tasarım sürecinin dikkatli yönetilmesi gerektiğine de dikkat çeken Onay, Node’u geliştirirken İstanbul Üniversitesi’nden biyologlar ve uzman akademisyenlerle iş birliği yaptıklarını belirtiyor. Proje, hem soliter arıları hem de onların ekosistemdeki rolünü korumayı hedeflerken, insanların bu süreçteki bilinçlenmelerini ve aralarındaki ilişkiyi güçlendirecek adımlar atmayı da beraberinde getiriyor.
