Türkiye’nin Plastik Atık İthalatı ve Çevresel Sorunlar Üzerine Yeni Uyarılar
HÜSEYİN GÖKÇ/ANKARA
Çevre örgütlerinin önemli tepkilerini toplayan Türkiye’nin plastik atık ithalatı, TEPAV tarafından COP 31 ile ilgili yayımlanan yazı dizisinin ikinci bölümünde yeniden gündeme geldi. Araştırmalar, mevcut düzenlemeler olmaksızın Türkiye’nin 2026 yılı itibarıyla 1 milyon tonu aşan plastik atık ithal etmesinin bekleneceğine işaret ediyor.
Prof. Dr. Sedat Gündoğdu, bu atıkların geri dönüşüm sürecinde yarısının proses atığına dönüştüğünü belirtti. Gündoğdu, bu durumun Akdeniz kıyılarını plastik kirliliği ile tehdit ettiğini ifade ederek, “Sonuç kirli Akdeniz, temiz Avrupa” şeklinde bir değerlendirmede bulundu.
Atık Sular ve Deniz Kirliliği
Değerlendirmesinde Türkiye’nin Avrupa’nın plastik atık ihracatındaki birinciliğine dikkat çeken Gündoğdu, yeterli önlemler alınmazsa bu yıl toplam atık ithalatının 1 milyon tonu geçeceğini vurguladı. Yarısı geri dönüşüm sırasında proses atığına dönüşen bu atıkların, atık sular yoluyla kanallara ve denizlere taşındığına dikkat çekti.
Gündoğdu, 2023’ün ocak-ağustos döneminde tüm Akdeniz kıyılarında kıpılmış plastik kirliliği sorunuyla karşılaşıldığını, geri dönüşüm tesislerinin yoğunlaştığı bölgelerde mikroplastik seviyelerinin 1321 kata çıktığını söyledi. Seyhan Nehri’nin sulama kanalları aracılığıyla saatte 5.3 milyar mikroplastik akışına yol açtığına da değinen Gündoğdu, bunun sonucunda “kirli Akdeniz, temiz Avrupa” tablosunun ortaya çıktığını dile getirdi.
Çevresel Adalet İçin Önlemler
Yüksek gelirli ülkelerin geri dönüşüm hedeflerine ulaşmasının önemli bir kısmının Türkiye gibi ülkelere çevresel ve iklimsel bir yük olarak yansıdığını belirten Gündoğdu, geri dönüştürülemeyen ithal plastiklerin kaçak döküm sahalarına bırakıldığını ya da açık alanlarda yakıldığını belirtti. Bu durumun, hem toprak hem de Akdeniz ekosistemi açısından ciddi kirlenmelere yol açtığı ifade edildi.
Türkiye’de son beş yılda 600’den fazla geri dönüşüm tesisi yangını yaşandığını belirten Gündoğdu, bazı işletmecilerin geri dönüştürülemeyen stoklarını imha etmek için kundaklama gibi tehlikeli yöntemlere başvurabildiğini vurgulayarak INTERPOL’ün bu durumu belgelediğini kaydetti.
Gündoğdu, Türkiye’nin plastik atık ithalatına kapsamlı yasaklar getirmesini önererek, bu adımın çevresel adalet, yerel geri dönüşüm sisteminin güçlendirilmesi ve zehirli gaz emisyonlarının azaltılması açısından önemli olacağını dile getirdi. Ayrıca Türkiye’nin sıfır atıkta öncü bir rol iddia edebilmesi için atık toplayıcılarının resmi olarak tanınması, sosyal güvenlik ve iş güvenliği kapsamında olmaları gerektiğinin altını çizdi.
Gündoğdu, bu yöndeki reformların ve katılımların, Türkiye’nin COP31 Başkanlığına güvenilirlik kazandıracağını belirtti.
