Küresel Moda Markalarının Geçim Ücretleri Konusundaki Taahhütleri Gerçekleşmiyor: Yeni Rapor Korkutucu Veriler Sunuyor
Yener Karadeniz / İstanbul
Küresel moda markalarının, tedarik zincirlerinde çalışan işçilere adil bir geçim ücreti sağlama konusundaki vaatleri, uygulamada yetersiz kalıyor. Temiz Giysiler Kampanyası (Clean Clothes Campaign-CCC) tarafından yürütülen Fashion Checker adlı proje, 23 Eylül’de yayınlanan yedinci değerlendirmesinde 110 markanın yalnızca yüzde 4’ünün geçim ücreti konusunda anlamlı ilerleme kaydettiğini ortaya koydu. Kamusal taahhüt veren markaların oranı ise sadece yüzde 32 olarak belirlendi. 2026 güncellemeleriyle, markaların geçim ücreti ve tedarik zinciri şeffaflığı puanları, sektördeki girişimlere katılımları, durum tespiti çalışmaları ve işçilerin şikayet edebileceği mekanizmalar da değerlendirildi. Çalışma, markaların kamuya açık açıklamalarını, işçi araştırmalarından elde edilen bilgiler ve çalışanların deneyimleriyle bir araya getirdi.
Türkiye’deki İşçilerin Gelirinde Üstelik Yüzde 66 Açık Var
Türkiye’yi de kapsayan araştırmanın sonuçları, hazır giyim sektöründe çalışan işçilerin gelirlerinin geçim ücretinin önemli ölçüde altında kaldığını gösteriyor. CCC’nin 2023-2025 döneminde gerçekleştirdiği çalışmalara göre, Türkiye’de ankete katılan işçilerin ortalama kazancının hesaplanan geçim ücretinin yüzde 66 gerisinde olduğu tespit edildi. Bu durumda, katılımcıların kazançları, belirlenen geçim ücreti düzeyinin sadece yaklaşık yüzde 34’ünü karşılayabiliyor. Diğer ülkelerde ise Pakistan’da yüzde 74, Bangladeş’te yüzde 73 ve Sırbistan’da yüzde 63 gibi yüksek oranlar görülüyor. Bu veriler, sadece araştırmaya katılan çalışanların durumunu yansıtıyor ve Türkiye’deki tüm hazır giyim işçilerinin ulusal ücret ortalamasını ya da 2026’daki güncel ücret düzeyini temsil etmiyor.
Şeffaflıkta İlerleme Olmasına Rağmen Ücret Bilgileri Gizli Kalıyor
Değerlendirmenin bir diğer bulgusu ise tedarik zinciri şeffaflığındaki ilerlemenin, ücret bilgilerinde sınırlı bir yansıma bulması. İncelenen markaların yüzde 41’i tedarik zincirindeki tesislere dair bilgileri kamuya açıklarken, ücret bilgilerini paylaşanların oranı yalnızca yüzde 3 olarak kaydedildi. Böylece, üretimin yapıldığı yerler konusunda daha fazla bilgi elde edilmesine rağmen, çalışanların kazançlarını izlemek hala zor bir hale geliyor. Fashion Checker raporunda Benetton, Levi’s, Adidas, Uniqlo ve H&M, geçim ücreti değerlendirmesinde en düşük puanı alan markalar arasında yer alıyor.
Her Dört Markadan Biri Şikayet Kanalı Bulundurmuyor
Araştırmaya göre, işçilerin problemlerini bildirebileceği mekanizmaların varlığı da önem taşımakta. İncelenen markaların yüzde 25’inin, çalışanların ücret ihlalleri de dahil olmak üzere işyerindeki sorunları güvenli bir şekilde iletebileceği halka açık bir şikayet mekanizması bulundurmadığı belirtildi. Fashion Checker Koordinatörü Aileen Robinson, markaların taahhütlerinin, ücret artışlarına yönelik somut adımlarla desteklenmesi gerektiğini vurguladı. CCC, üretim ülkelerinde sendikaların, ücret artışı talepleri ve müzakereleri konusundaki seslerini yükseltmelerini desteklemesi gerektiği çağrısında bulundu. Türkiye de dahil olmak üzere farklı üretim merkezlerinden elde edilen işçi verileri, moda sektöründeki ücret politikalarının, satın alma kararları ve tedarik zinciri sorumluluğuyla birlikte dikkate alınması gerektiğini ortaya koyuyor.
