Bursa Sanayisi, Dönüşüm Sürecinde: İSO’nun Verileri Işığında
Ömer Faruk Çiftçi / Bursa
İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) yayımladığı 2025 Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu araştırması, Bursa’nın sanayi profilindeki önemli değişiklikleri gözler önüne seriyor. Kentin listedeki firma sayısının 41’den 31’e düştüğü görünse de, bu durum Bursa’nın sanayisinin yalnızca küçülmekle kalmadığını, aynı zamanda sektörler arası ağırlık merkezi değişimlerine maruz kaldığını gösteriyor.
Geleneksel olarak tekstil, makine ve otomotiv sektörleriyle bilinen Bursa’da, otomotiv tedarik sanayisi artık büyümenin öncüsü konumuna gelmiş durumda. Fakat, tekstil sektörü, küresel rekabet ve maliyet baskıları nedeniyle zorlu bir dönem geçiriyor. Makine sektörü de Çin’in etkileri altında kalmaya devam ediyor. Araştırmanın dikkat çeken bir diğer yönü ise, firma sayısındaki düşüşün yalnızca olumsuz bir durumu yansıtmadığı. Maysan Mando, Feka Otomotiv, TKG Otomotiv ve Yazaki Wiring Technologies gibi şirketler, İSO İkinci 500 listesinden çıkarak İSO 500’e yükselerek Bursa’nın sanayisini daha üst düzeyde temsil ediyor. Ancak bu yükseliş, toplamda listedeki firma sayısında bir azalmaya neden oldu ve Bursa’nın yeni yatırımlarla yeterince desteklenemediğini gösteriyor.
Ekonomik verilere bakıldığında, üretimden satışların yüzde 6,9, net satışların yüzde 12,4 ve ihracatın yüzde 13,4 oranında gerilemesi, yüksek finansman maliyetleri, Avrupa pazarındaki talep daralması ve ihracat siparişlerindeki azalma gibi etkenlerin Bursa sanayesindeki etkisini açıkça ortaya koyuyor. Özellikle Avrupa’ya yüksek bağımlılığı bulunan sektörlerde yaşanan sipariş hacmindeki düşüş, birçok firmanın büyüme performansını olumsuz etkilemiş durumda.
Buna karşın otomotiv tedarik sanayisi, elektrikli araç dönüşümüne yönelik yatırımlar ve küresel üreticilerin Türkiye’deki tedarik zincirini güçlendirmesi sayesinde daha parlak bir hikaye yazıyor. Çelikform Gestamp, Formfleks Otomotiv ve Ermetal Otomotiv gibi firmaların sıralamada güçlü bir yükseliş göstermesi de bu durumun bir kanıtı.
Öte yandan, Bursa’nın üretim kültürünün önemli bir parçası olan tekstil sektörü farklı bir sıkıntı yaşıyor. Avrupa pazarındaki talep daralması, artan enerji ve işçilik maliyetleri ile düşük maliyetli üretici ülkelerin rekabeti, bu sektördeki büyüme ivmesini zayıflatıyor. Bir zamanlar İSO listelerinde öne çıkan tekstil firmalarının gerilemesi, dönüşüm sürecinin en belirgin göstergelerinden biri olarak karşımıza çıkıyor.
Bu değişim yalnızca Bursa’yı etkilemiyor. Küresel sanayinin emek yoğun üretimden teknoloji yoğun üretime kaydırdığı yönelim, otomotiv, savunma ve elektronik gibi alanlara daha fazla yatırım çekiyor. Bursa, tekstildeki güçlü kimliğini korumakla birlikte, üretim ve ihracattaki ağırlık merkezini otomotiv tedarik sanayisine kaydırıyor. Bunun sürdürülebilir olabilmesi için yeni yatırımların artması gerektiği aşikâr.
Son yıllarda artan finansman maliyetleri, yatırım iştahını önemli ölçüde sınırlarken, Avrupa pazarındaki durgunluk da ihracatçı firmaların kapasite kullanım oranlarını olumsuz etkiliyor. İSO İkinci 500 sonuçları, Bursa sanayesinin küçülen değil, yeniden yapılanan bir üretim yapısına doğru ilerlediğini gösteriyor. Eğer Bursa, otomotiv tedarik sanayisindeki güçlü konumunu koruyarak geleneksel sektörlerdeki dönüşümü katma değerli üretime yönlendirebilirse, Türkiye sanayisinin öncü şehirlerinden biri olma konumunu sürdürebilir. Aksi takdirde, sektörler arasındaki dengesizlik, Bursa’nın uzun vadeli üretim ve ihracat performansına olumsuz etkilerde bulunabilir.
