Bursa Toprağında Bir Buharalı: Abdüsselâm Kadıhan Hazretleri
Bursa’nın kalbinde, tarihin ve tasavvufun birbirine dolandığı Pınarbaşı Kabristanı’nda, bir taş sessizce durur. Üzerindeki hat, dilsiz bir şiir gibidir. Sessizliğinde feryat, eğriliğinde tevazu vardır. Bu taş, Buharalı Abdüsselâm Kadıhan’a aittir. 1920 yılında, Ramazan’ın 24. günü, bu dünyadaki yolculuğunu tamamlayan bu zat, ardında bir iz değil, bir nefes bırakmıştır. Nakşibendî büyüklerinden oluşu, onun bu şehre sadece gelip yerleşmiş biri değil; manevî bir kıvam taşıyan biri olduğunu gösterir.
Mâverâünnehir’den Bursa’ya: Manevî Bir Göç
Taşta açıkça belirtilir: “Nakşibendiyye’den zülcenâheyn Buharalı Abdüsselâm Kadıhan.”
“Zülcenâheyn” yani iki kanatlı… Hem ilim ehli hem irfan sahibi… Şeriat ve hakikat kanatlarıyla uçmuş bir derviş. Buhara’dan Bursa’ya gelen bir gönül eri…
Buhara, tasavvuf tarihinde yalnızca Nakşibendîliğin değil, aynı zamanda çok sayıda âlimin ve arifin yetiştiği toprakların adıdır. Oradan gelen biri, özellikle de Nakşibendî silsilesindense, sadece kendini değil, binlerce yıllık manevî mirası da taşır. Abdüsselâm Kadıhan Hazretleri, bu mirasın bir halkasıdır.
Bursa gibi kadim bir şehirde böyle bir ismin varlığı, bize gösterir ki bu şehir sadece sultanlara değil, sultan gönüllülere de yurt olmuştur. Onun mezar taşı, bir zamanlar bu topraklarda yürüyen bir hakikat yolcusunun sessiz şahitliğidir.
Nakşibendî Yolu: Sessiz Hizmetin Yolcuları
Nakşibendiyye tarikatı, bilindiği üzere “halvet der encümen” yani “kalabalık içinde inziva” prensibiyle meşhurdur. Göz önünde olmadan, fakat toplumun içinde bir kandil gibi yanarak yaşamak… Abdüsselâm Kadıhan da bu anlayışın bir temsilcisidir. Onun taşına kazınmış ifadelerde bir gösteriş, bir iddia, bir üstünlük gayreti yoktur. Yalnızca dua vardır:
“Ruh-i şerifleri için el-Fâtiha…”
Tasavvufun özü, işte bu sadeliktir. O, ne bir makam bırakmıştır ardında ne bir türbe. Lakin geriye, insanın içini ürperten o yeşil çatlak taş kalmıştır. Belki bu taş bile, onun gönlünün kırıklığını yansıtıyordur: dünyaya değil, Mevlâ’ya meyleden bir kırıklık…
Zamanın Kıyısında Bir Vuslat: 1920’nin Ramazanı
Abdüsselâm Kadıhan Hazretleri’nin vefatı, 11 Haziran 1920’ye, yani 24 Ramazan 1338’e denk gelir. Osmanlı’nın artık fiilen çöktüğü, hilâfetin bir daha ayağa kalkamayacak derecede örselendiği yıllar… Ama o, belki de bu çözülüşü görmemek için Ramazan’ın son demlerinde Rabbine yürür.
Ramazan ayında vefat, ehli tasavvuf nezdinde ayrı bir işarettir. Zira bu ay, nefsin değil rûhun terbiye edildiği bir zaman dilimidir. Bir Hak âşığının Ramazan’da bu âlemden göçmesi, onun vuslatının bayramla taçlandığını gösterir.
Ayakta Duran Taş, Diz Çöküp Dua Eden Gönüller
Kabri, bugün Pınarbaşı’nda, mütevazı bir şekilde ayakta durur. Ayak taşında yazı yok. Belki de bu, tasavvufun en büyük işaretidir: “İz bırakma, his bırak.”
Onun yaşamı hakkında fazla bir bilgi yok elimizde. Lakin bu, tasavvuf erbabı için eksiklik değil, tamlıktır. Çünkü hakiki veliler, “meçhul” olanlardır. İsimsiz, imzasız, alkışsız… Gündüzleri halk arasında, geceleri Hakk huzurunda geçen bir ömür…
Son Söz: Taşlar Konuşur, Kalpler Duyarsa
Bursa’nın manevî haritası, bu tür mezar taşlarıyla örülüdür. Her biri, bir devrin tanığı, bir gönlün tercümanıdır. Abdüsselâm Kadıhan Hazretleri, hem Nakşibendî çizginin zarif bir temsilcisi, hem de Buhara’dan Bursa’ya uzanan manevî bir köprüdür.
Bugün mezar taşına dokunan bir el, aslında tarihle değil; onunla aynı yolu yürümeye niyetli bir kalple buluşur. O yüzden taşına el sürmeden önce, kalbimizi susturmalı ve şöyle fısıldamalıyız:
“Ruhun şâd olsun ey zülcenâheyn derviş…”
El-Fâtiha…
