Türkiye’de Fon Krizi Derinleşiyor: Tasfiye Süreci ve Yatırımcı Güveni Tehlikede
Şebnem Turhan
Türkiye’deki sermaye piyasaları, mevcut fon krizinin ardından ilginç bir dönemeçten geçiyor. Yasal düzenlemelerin devreye girmesiyle birlikte tasfiye sürecinin hızlanması bekleniyor. Krizin temel nedenleri arasında bazı fonların Borsa İstanbul’da düşük işlem hacmine sahip, “sığ” hisse senetleri üzerindeki aşırı yoğunlaşması yatıyor. Bu durum, bazı hisselerin değerini gereksiz yere artırarak fonların değer kazanımlarına neden oldu. Sonuç olarak, hem hisse senetleri hem de bazı fonlarda yüzlerce kat artış gözlemlendi. Yüksek getiriler, yeni yatırımcıları çekerek sisteme “Ponzi” benzeri bir işleyiş kazandırdı. Uluslararası endeks sağlayıcıları, Türkiye piyasasına yatırım yapmak isteyen yabancı yatırımcılar için şeffaflık ve etkin denetim beklentilerini dile getirerek, krizin fitilini ateşleyen gelişmeleri başlattı.
Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) uyarıları doğrultusunda getirilen uyum kuralları, şişirilmiş fon ve hisselerde çöküşe yol açtı. Sonuç olarak, 17 Eylül itibarıyla 7 portföy yönetim şirketine ait toplam 131 fon için tasfiye kararı alındı. Bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunurken, toplam varlık büyüklüğü 800 milyar – 1 trilyon TL (yaklaşık 17-20 milyar dolar) seviyesindeydi. Kriz, daha sonra hisse ve özel sektör tahvil piyasalarına da sıçrayarak on milyarlarca dolarlık varlık kaybına yol açtı. Resmi verilere göre, 30 Ekim itibarıyla tasfiye sürecinde bulunan fon sayısı 38’e düştü ve şu ana kadar 72 bin hesap için toplam 68 milyar lira ödeme yapıldı. TBMM’de kabul edilen 7596 sayılı Kanun ve ilgili SPK düzenlemeleri ışığında tasfiye işlemleri netleşirken, ilk ara ödemelere de başlandı.
Fon krizi sürecinin yatırımcılar üzerindeki etkileri de dikkat çekici. Yatırım fonları, özellikle sıkı para politikalarının uygulanmaya başlandığı Haziran 2023’ten itibaren, yüksek getiri arayan yatırımcıların ilgisini çekti. Yatırımcı sayısı, Haziran’dan önceki dönemde %51,54 artış göstererek 6 milyonu buldu. Ancak kriz öncesi portföy büyüklüğü de %864,9 ile 11 trilyon TL’ye yaklaşmışken, Eylül sonu itibarıyla bu rakam 9.5 trilyon TL’ye geriledi. Bu durum, yatırımcıların krizin etkilerini daha fazla hissetmesine neden oldu.
Kriz, özellikle işlem hacmi düşük olan hisselerde büyük pozisyonların oluşturulmasından kaynaklandı. Bu hisselerdeki hızlı yükseliş, fonların değer kazanımını etkilemiş ve sürekli bir yatırımcı girişi sağlanmıştı. Ancak, regülatörlerin müdahalesiyle bu döngü kesildi ve yatırımcılar için panik ortamı oluşturdu.
SPK’nın düzenlemeleri sonrasında, birçok fonun yatırım yaptığı hisselerde taban serileri başladı. Bu durum, hisselerin düşmesine ve dolayısıyla fon getirilerinin olumsuz etkilenmesine yol açtı. İlk önce Pusula Portföy’ün fonlarından hızlı bir çıkış süreci başladı; ardından diğer portföy yönetim şirketleri de benzer bir yol izlemeye başladı. Kriz, 16 Eylül’de patlak veren likidite kriziyle derinleşti ve Borsa İstanbul’a sert satışlarla yansıdı. Özellikle bazı fon hisseleri, BİST100 endeksinde yüksek ağırlığa sahip olduğundan borsa genelinde bir düşüş yaşandı.
SPK’nın tasfiye sürecinde şu an yaklaşık 20 milyar dolara kadar varlık büyüklüğüne sahip 500 bine yakın yatırımcı bulunuyor. Yatırımcıların anaparalarının tamamını alması mümkün görünmüyor, ancak tasfiye süreci kapsamında Ziraat Bankası ve İş Bankası üzerinden geri ödemelere başlandı.
Yatırımcıların güven kaybı ve tedirginliği sürerken, kamu otoritesi bu durumu yönetmek için çeşitli önlemler almakta. Ancak, Borsa İstanbul’da yaşanan yoğun satışlar, herhangi bir sıkıntı yaşamayan büyük şirketleri de etkiliyor. Yatırımcıların elinde bulundurduğu fonlardan çıkışlar devam ediyor ve krizin tam olarak nasıl sonlanacağı belirsizliğini koruyor.
Yatırım fonu piyasasında düzenlemelere devam ediliyor. SPK’nın risk raporları ve fonlara konulacak yeni sınırlamalar, birçok yatırımcı açısından önemli hale geldi. Yatırımcılar, yüksek getirili fonlara yönelmeden önce dikkatli analiz yapmalıdır. Gelecekteki olası düzenlemelerle birlikte, yatırım fonları ve borsa üzerindeki baskıların nasıl sonuçlanacağına dair belirsizlik devam etmektedir. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yaşanan gelişmelerin takip edileceğini ve gerekirse yeni düzenlemeler yapılacağını duyurdu. Krizin ekonomiyi etkileyip etkilemeyeceği ise zamanla netlik kazanacak gibi görünüyor.
