Kentsel Erişim Yoksunluğu: Türkiye’nin Büyük Şehirlerinde Bir Sorun
MEHMET KAYA/ANKARA
Tepav tarafından gerçekleştirilen bir araştırmaya göre, Türkiye’deki kentlerde yaşayanların en temel hizmetlere erişim sorunları mercek altına alındı. Çalışmada, en yakın kamusal yeşil alanın 1 km uzaklıkta olması, işe veya okula ulaşmanın yürüyerek, bisikletle veya toplu taşımayla 1 saati geçmesi, maddi sıkıntılar nedeniyle otomobil edinememek ve ulaşım zorluğundan dolayı doktora gidememek gibi dört ana erişim sorunu belirlendi. İki veya daha fazla bu durumu yaşayan bireyler “kentsel erişim yoksunu” olarak tanımlanıyor. Araştırmada, Türkiye’de 16 yaş ve üstü bireylerin %10,1’inin bu durumu yaşadığı ortaya konuldu. Uzmanlar, büyük kentlerdeki yapı planlamalarının, bu erişim sorunlarını göz önünde bulundurmadan yapıldığını vurguladı.
Çalışmaya göre, erişim yoksunu olan bireylerin %52,8’inin resmi istatistiklerde gelir yoksulu veya sosyal yoksun olarak görünmediği dikkat çekildi. Bu veriler, erişim yoksunluğunun tek bir gelir grubunun değil, çeşitli sosyoekonomik düzeylerden bireyleri etkilediğini ortaya koyuyor. Özellikle otomobili olmayan orta gelirli şehir sakinleri de bu sorundan muzdarip.
Tam tersine, konut projelerinde ve kentsel dönüşüm uygulamalarında, dar gelirli hanelerin şehrin kenarlarına, kentsel hizmetlerin az olduğu bölgelere yönlendirildiğine dair eleştiriler gündeme getirildi. Araştırma, 2010 yılından sonra yeni yerleşim alanlarına taşınan düşük gelirli grupların işe veya okula toplu taşıma ile 1 saatten daha uzun sürede erişmeleri gerektiğini ve bu durumun ek maliyetler yarattığını belirtti.
Sonuç olarak, çalışmada kentsel erişim yoksunluğuyla mücadele için üç ana politika önerildi: TÜİK araştırmalarında ve idari kayıtlarda kentsel erişim yoksunluğunun düzenli olarak izlenmesi; TOKİ ve toplu konut projeleri ile yapılan yer seçimlerinin maliyetler yanında toplu taşıma ve yürüme mesafelerine dayandırılması; mevcut kentsel alanlarda yeşil alan, okul ve sağlık tesisi gibi kamu yatırımlarının erişim yoksunluğunun en yoğun olduğu bölgelerde gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulandı.
