Kapasite Kullanım Oranı’nda Dikkat Çekici Düşüş: Ekonomik Endişeler Büyüyor
Kapasite Kullanım Oranı (KKO) üzerinde yapılan analizler, Türk ekonomisinin önündeki zorlukları gözler önüne seriyor. 2007’den 2026’nın Eylül ayına kadar gerçekleştirilen 20 yıllık veriler incelendiğinde, 2026 yılı verilerinin hem 2007 yılına hem de aradaki 20 yıllık ortalamaya göre belirgin bir düşüş sergilediği görülüyor. Bu durum, özellikle imalat sanayi ve onun altındaki altı ana sektörde kayıplara işaret etmekte.
Kapasite Kullanım Oranı, “İmalat sanayinde faaliyet gösteren işyerlerinin, referans dönemdeki mevcut fiziki kapasitelerine göre fiilen gerçekleştirdikleri kapasite kullanımını” tanımlıyor. Kurulu kapasite 100 olarak kabul edildiğinde, KKO oranının bu düzeyin altında kalması, kalan miktarın atıl kapasite olduğuna işaret ediyor. Yatırımcılar ve ulusal ekonomi için kayıp olarak değerlendirilen bu oran, genel olarak düşüş trendi göstermekte.
2007 yılında imalat sanayi için KKO oranı %81,98 düzeyindeyken, 2026 yılı Eylül ayı itibarıyla bu oran %73,89’a geriledi. Bu, önceki yılın 8,09 puan altında yer alırken, 20 yıllık ortalama da 2007’nin 6,09 puan gerisinde bulunuyor.
En ciddi kayıp, yatırım malları üretiminde yaşanırken, 20 yıllık ortalama kapasite kullanım oranı %75,53 olarak kaydedildi. Bu rakam, 2007 yılı seviyesinin %84,80’in 9,27 puan altında kalıyor. Öte yandan, dayanıklı tüketim malları, dayanıksız tüketim malları, gıda ve içecek üretimi ile ara malların üretiminde de benzer rahatsız edici bir durum gözlemlenmekte. Tüm bu sektörlerde belirgin kapasite kayıpları yaşanıyor.
Analizde dikkat çeken başlıca bulgular ise şöyle sıralanıyor:
- Hiçbir sektörde KKO, 20 yıl önceki (2007) seviyeyi yakalayamıyor.
- 2007 yılında üç sektörde KKO oranı %80’in üzerindeyken, 2026 yılı itibarıyla bu seviyeye ulaşan ya da aşan hiç bir sektör bulunmamakta.
- 2007 – 2026 döneminde imalat sanayi, dayanıklı tüketim malları, tüketim malları, ara malları ve yatırım malları KKO, 2007 rakamını bir daha aşamadı.
- Dayanıksız tüketim malları ve gıda ile içecek sektörlerinde yalnızca bir yıl 2007 rakamını aşan seviyeler görülse de, diğer yıllarda sürekli bir düşüş söz konusu.
- Uzun vadede en düşük KKO düzeyleri, 2009 küresel krizi ve 2020-2021 pandemi sürecinde yaşandı. Ancak bazı sektörlerin bu kriz dönemlerinde bile daha düşük oranlara gerilediği yapılan incelemelerde ortaya çıkıyor.
Kapasite Kullanım Oranı’nın bu durumu, ekonomik durgunluk ve belirsizliklerin hala etkisini hissettirdiğinin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Ekonomi uzmanları, bu verilerin sektördeki genel sağlık durumu ve gelecekteki büyüme potansiyeli açısından kaygı verici olduğunu vurguluyor.
