İstanbul Sanayi Odası Raporu: Sanayi Karlılığındaki Düşüş Kaygı Verici
Merve Yiğitcan
İstanbul Sanayi Odası (İSO), Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu raporuyla sanayideki karsızlık problemini gözler önüne serdi. Son on yılda dev işletmelerin satış karlılığı yüzde 6,8’den yüzde 3,4’e düşerek yarı yarıya azaldı. Aktif karlılık oranı ise yüzde 53,2 gerileyerek yüzde 6,2’den yüzde 2,9’a indi. Yine özkaynak karlılığı, 10 yıllık süreçte yüzde 63’lük bir düşüşle yüzde 16,2’den yüzde 6’ya geriledi. Yüksek finansman maliyetleri altında ezilen sanayicilerin, ürettikleri değerle özsermayelerini koruma sıkıntısı yaşadığı açıkça görülüyor.
Satış Kârlılığındaki Sıkıntı
Sanayicilerin ürettikleri ürünü karla satabilme becerisini gösteren satış karlılığı, son on yılda önemli bir düşüş yaşadı. İlk dönemlerde görece dengeli bir seyir izleyen bu oran, 2021 yılında global tedarik zincirlerinin Türkiye’ye yönelmesi ve kur artışının etkisiyle yüzde 9,5’e yükseldi. Ancak bu artış kısa sürdü ve 2024 yılı itibarıyla yüzde 2,6’ya düşerek son on yılın en düşük seviyesine ulaştı. Özetle, sanayiciler 10 yıl önce 100 TL’lik bir satıştan 6,8 TL kar elde ederken, bugün sadece 3,4 TL kar yazabiliyor.
Aktif Kârlılığın Düşüşü
Sanayicilerin varlıklarını ne kadar etkin yönettiklerini gösteren aktif karlılık oranı da benzer bir düşüş gösterdi. 2016’da yüzde 6,2 olan bu oran, 2022’de yüzde 12,4’e ulaşarak son 10 yılın zirvesini görse de, bu rekor kısa sürdü. 2025 yılında ise yüzde 2,9 seviyesine gerileyerek ciddi bir sıkıntı yaşandığı ortaya kondu.
Özkaynak Kârlılığı Alarm Veriyor
Özkaynak karlılığı, firmaların kendi özsermayelerini ne kadar verimli kullanabildiğini ölçerek yeni yatırım iştahını da belirliyor. Bu oran 2016’da yüzde 16,2 iken, 2025 yılı sonunda yüzde 6’ya kadar düştü. Bu durum, yüksek faiz ve enflasyon ortamında sanayicilerin mevcut sermayelerini koruma konusunda ciddi sorunlar yaşadıklarını gözler önüne seriyor.
Sektörel Performans Düşüşü
İSO 500’ün karlılık performansına sektörel bazda bakıldığında, Türkiye’nin önemli ihracatçı sektörleri arasında da önemli kayıplar yaşandığı görülüyor. 2016’dan 2025’e kadar 11 sektör satış karlılığını artırırken, 14 sektörde gerileme yaşandı. Madencilik ve taşocakçılığı sektörü, 28,9 puanlık bir kayıpla en çok etkilenen alan oldu.
Verimlilikte Düşüş
Son on yılda, sanayicilerin kaynaklarını ve makine parklarını ne kadar verimli yönettikleri de bir hayli sorgulanır hale geldi. 16 sektörde aktif karlılık gerilerken, kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatında yaşanan düşüş alarm verici. Aktif karlılığın azalması, sanayinin geleceği için önemli bir tehdit oluşturuyor.
Bu durum, ekonomik görünüm üzerinde Olumsuz etkiler yaratarak Türkiye ekonomisinin büyümesi için risk unsuru taşıyor. Sanayicilerin, hem karlılık hem de verimlilik konularında acil önlemler alması gerektiği vurgulanıyor.
