Bazı insanlar vardır; görünüşte gariban, sessiz ve kendi halinde yaşarlar. Ama gönüllerde öyle bir iz bırakırlar ki, vefat ettikten sonra dahi adıyla huzur bulunur, hatırasıyla yol alınır. Malatya’nın mütevazı dut ağaçlarının altında bir ömür geçiren Hacı Ali Baba, halkın dilinde “Haceli”, gönül ehlinin nezdinde ise “Behlül-Divane”dir. Meczup görünümlü, ama kırklar meclisine kabul edilmiş bir hak dostudur.
Bir Dut Gölgesinde Ömür
Sırtında çizgili zıbını, iri gövdesiyle Eski Malatya’nın Toygar yol güzergâhında, Sıptırız Mezarlığı’nın karşısında, Selçuklu eseri Namazgâh’ın yanında çeşme başında beklerdi. Ayakkabı giymezdi, yaz kış yalın ayak dolaşırdı. Belki de toprak anayı incitmek istemezdi kim bilir? Sabahları ailesi onu adeta bir ibadet gibi koluna girerek yol kenarına getirirdi. Gün boyu ayakta durur, hiçbir şeye karışmazdı. Kimseye bir kelime etmez, bir zarar vermezdi. Ama oradan geçen herkesin içini bir huzur kaplardı. O oradayken yollar emniyette, kalpler sükûndaydı.
Şoförlerin Sigortası, Yolcuların Duası
Malatya’dan Arapgir’e, Arguvan’a, Hekimhan’a giden her şoför önce Haceli’yi görmeden yola çıkmazdı. Arabasını kenara çeker, cebine gizlice para sıkıştırırdı. Haceli paraya elini sürmez, yere atılanı almazdı. Sadece fistanının cebine bırakılanı kabul ederdi. Bu para, aslında bir sadaka değil, bir dua niyetiydi. Çünkü halk inanırdı ki, Haceli’nin eli öyle bir bereketliydi ki, onun duasıyla kazalar def olurdu. Onun varlığı bir nevi “manevi sigorta”ydı.
Sokak Köpeklerinin Ereni
Eski Malatya’nın sokak köpekleri bile onu tanırdı. O nereye gitse, onlar da peşinden giderdi. Bir yere dursa onlar da dururdu. Bu halin sırrı hiçbir zaman çözülemedi. Belki de hayvanların sezdiği bir nur, bizim gözümüzden gizlenmişti. Zira velîler âleminde hayvanlar da nasiplidir; onların sadakati, bir sûfinin gönül diliyle konuşur.
Savaşta Görülen Meczup
1974’te vefat ettiğinde Malatya’dan Arapgir’e doğru bir sessizlik çöktü. Çünkü artık yolların koruyucusu yoktu. Aynı yıl, Kıbrıs Barış Harekâtı yaşandı. Pek çok insan o günlerde rüyalarında Haceli’yi Türk askerinin önünde yürürken gördüklerini anlattı. Savaş süresince ise Malatya’da kimse onu göremedi. Hatta onu yıkayan hoca, sağ omzunda bir kurşun yarası izi olduğunu söylemişti. Sanki manevî âlemde cephede savaşmış, sonra da sükûnetle toprağına dönmüştü.
Bir Dut Ağacı Vasiyeti
Haceli Baba, vefatından önce bir vasiyette bulunmuştu: “Mezarımın üstüne bir şey yapmayın, sadece bir dut ağacı dikin.” Bu vasiyet yerine getirildi. Sıptırız Mezarlığı’nda yol kenarına, dut gölgesine defnedildi. Mezar taşına şiir yazıldı:
Malatyalı Haceli Baba
1911 – 1974
Rahmânî cezbenin eri / Velidir ezelden beri
Hakk ile sekŕân seri / Malatyalı Haceli
Onun mezarı sade ama ihtişamlı bir maneviyat taşır. Başucunda eskiden kalma bir kavuklu taş vardır; bir medrese talebesini, bir gönül sultanını andırır.
Ne Bir Tarikata Bağlıydı, Ne Bir Makama
Haceli, herhangi bir tarikata bağlı değildi. Kimliksiz, nişansız, meczup görünümlüydü. Ama halk ona “veli” dedi. Arif olanlar “ricâl’ül-gayb”tan olduğunu bildi. Çünkü onun gibi divaneler, Anadolu’nun dilsiz arifleridir. Halkın korkup söyleyemediklerini fısıldayan, görünmeyen tehlikeleri gören, sır içinde sır saklayanlardır.
“Haceli Şansı” Malatya’ya Özgü Bir Lisan
Bugün Malatya’da kolay para kazanan ya da uğurla iş yapan birine hâlâ şu söz söylenir:
“Sen de Haceli şansı var oğlum.”
Bu ifade, sadece bir deyim değil, Haceli’nin halk hafızasında nasıl bir yer ettiğinin de kanıtıdır. Vefatı üzerinden yarım asır geçmesine rağmen, adı hâlâ dualarda, rüyalarda, yol kenarlarında yaşamaktadır.
Yol kenarında dut ağacı altında bir ömür bekledi. O bekledikçe insanlar da onun yanından geçerken kalplerini kontrol etti. Belki bir dua, belki bir selam, belki de içten bir “Allah razı olsun” demek için.
Zira bazı veliler vardır; onlar sizi selamlamasa bile siz onların gölgesinde selamete erersiniz.
