IEA’nın Raporu: 2035’e Kadar Bakırda Yüzde 30 Arz Açığı Bekleniyor
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 2025 yılındaki Küresel Kritik Mineraller Görünümü raporunu yayımladı. Raporda, enerji sektöründe kritik rol oynayan 20 mineralin, galyumdan grafite, lityumdan bakıra kadar geniş bir analizle ele alındığı belirtildi.
Rafinaj Süreçleri Uzak Ülkelerde Yoğunlaşıyor
Raporda dikkat çeken bir bulgu, kritik minerallerin işleme ve rafinaj süreçlerinin birkaç ülkede yoğunlaşmış olması. 2020’de yüzde 82 olan üç büyük üreticinin pazar payı, 2024’te yüzde 86’ya yükselecek. Bu artışın büyük kısmı, nikel alanında Endonezya’dan, diğer minerallerde ise Çin’den kaynaklanıyor. Yine de, IEA’nın analizleri, tedarik zincirlerinde çeşitlendirme çabalarının yavaş ilerlediğini gösteriyor.
Çin, araştırmaya dahil edilen 20 kritik mineraldan 19’unun rafinasyonunda lider konumda, ortalama pazar payı ise yüzde 70. Dolayısıyla, bu minerallerin 15’inde fiyatlar, petrolden daha fazla oynaklık sergiliyor.
Tedarik Güvenliği Sorunları Artıyor
Dünyanın enerji dönüşümündeki artışla birlikte, kritik mineral talebinin hızla yükseldiği görülüyor. Ancak, mevcut politikalar ve yatırım eğilimleri göz önüne alındığında, gelecek 10 yıl içinde büyük tedarikçilerin pazar payının sadece sınırlı oranda düşeceği öngörülüyor. Şu anda, kritik minerallerin yüzde 55’i ihracat kontrollerine tabi tutulmakta ve bu durum tedarik güvenliğini tehdit edebilir.
IEA Başkanı Fatih Birol, yüksek jeopolitik gerilimlerin olduğu bir ortamda, kritik minerallerin enerji ve ekonomi güvenliğinde öncelikli bir gündem maddesi haline geldiğini vurguladı. "Bu minerallerin iyi bir şekilde temin edilmesi, aşırı hava olayları veya ticaret engelleri gibi risklere karşı hazırlıklı olmak için hayati önem taşıyor" ifadelerini kullandı.
Bakır Şoku Riskleri
Bakır içinse, özellikle yüksek elektrik talebinin etkisiyle büyük riskler söz konusu. Eğer gerekli önlemler alınmazsa, 2035 yılı itibarıyla bakır arzında yaklaşık yüzde 30’luk bir açık beklentisi ortaya çıkıyor. Şu anda ülkeler, elektrik şebekelerini genişletme çabaları içinde ve bu durum, bakıra artan talebe yol açmakta.
Sonuç olarak, bu rapor, gelecekte yaşanabilecek arz ve talep dengesizliklerinin yanı sıra, şu anki politikalar ve yatırım eğilimlerinin de kritik mineraller üzerindeki etkilerini gözler önüne seriyor.
