Ekim Ayında Enflasyon Verileri Türkiye’de Tartışmaları Tırmandırdı
ALİ TOPCUBAŞI
Ekim ayı itibarıyla Türkiye’de enflasyonun %2,58’lik artışla yıllık %30 sınırına yüselmesi, 2023 yılında hayata geçirilen ve tek haneli enflasyon hedefleyen ekonomi programını sorgulatmaya başladı. Yılın son iki ayında, geçtiğimiz yılın üzerindeki olası enflasyon gerçekleşmeleri, %30’un aşılması ihtimalini gündeme getiriyor.
Avrupa Birliği’nde enflasyon oranlarının %3 civarında seyretmesine karşın, Türkiye’de yüksek enflasyonla birlikte faiz indirim beklentilerinin ortaya çıkması dikkat çekiyor. Bu durumun, enflasyondan çok, yaklaşık üç yıldır sürdürülen ekonomi programının iş dünyası ve reel sektörde yarattığı tıkanıklıkla ilgili olduğu düşünülüyor. Özellikle dar gelirli kesimlerin, yaşam pahallılıkları karşısında katlanılmaz bir durumla karşı karşıya olduğu ifade ediliyor.
Eurostat ve gelir dağılımı verileri, bu durumu daha somut hale getiriyor. Türkiye’deki dar gelirli hane halklarının harcanabilir gelirlerinin neredeyse %77’si gıda harcamalarına gitmekte. Oysa Avrupa Birliği ülkelerinde gıdanın toplam harcamalar içindeki payı ortalama %15 ile %20 arasında değişiyor.
Kişi başı gelir karşılaştırıldığında, Türkiye’de 18.103 dolarken, AB ortalaması yaklaşık 40 bin dolar seviyelerinde. Türkiye’deki bireylerin gelirinin yaklaşık 14 bin doları gıdaya harcanırken, geriye kalan yalnızca 4 bin 100 dolarlık bir bütçeyle gıda dışındaki ihtiyaçları (barınma, enerji, ulaşım, eğitim, sağlık) karşılamaları mümkün olmuyor.
AB ortalaması bakımından ise, gıda harcaması sonrası hanelerin elinde yıllık 24 bin ila 30 bin dolarlık bir bütçe kalmakta. Fiyat-gelir uyumsuzluğunun acı bir gerçeği ise, Avrupa’nın pek çok ülkesinde et, süt, peynir ve temel gıda maddelerinin Türkiye’deki market fiyatlarından bile daha uygun olduğu.
Sonuç olarak, gıda harcamalarından sonra kalabilen yıllık 4 bin 100 dolar (aylık ortalama 340 dolar), fahiş kira ve konut giderlerini karşılamakta yetersiz kalıyor. Düşük ve orta gelir gruplarının yaşadığı zorlu geçim koşulları, bu matematiksel tablo ışığında daha iyi anlaşılmakta.
