İran ve Çin Arasında Yeni Bir Finansal Yapı Oluşuyor: ABD Yaptırımları Önemli Bir Dönüşüm Sağladı
İran’a uygulanan milyarlarca dolarlık ABD yaptırımları, Tahran ile Pekin arasındaki ticaretin engellenmesi yerine, iki ülke arasında alternatif bir finansman mekanizması oluşturdu. İran, petrol satışlarından elde ettiği geliri doğrudan nakit alımlar yerine, Çin’den mal ve hizmet alımında kullanılacak bir krediye dönüştürüyor. Bu durum, İran’ın uluslararası bankacılık sistemine ihtiyaç duymadan ithalat gerçekleştirmesine olanak tanıyor.
İranlı kaynaklar ve konuyla ilgili bilgiler sunan kişiler, bu mekanizmanın son bir yıl içinde İran’a milyonlarca dolarlık hava savunma sistemleri tedarik eden sözleşmelerde de en az bir kez kullanıldığını iddia etti. Ancak Çin Dışişleri Bakanlığı, bu mekanizmayla ilgili bilgisi olmadığını duyurdu.
Petrol Gelirleri Mal Alımına Dönüşüyor
Sistem, İran petrolünün Çin’e ihraç edilmesinin ardından elde edilen gelirlerin krediye dönüştürülmesine dayanıyor. ABD yaptırımları nedeniyle İran’ın uluslararası bankacılık sistemine erişiminin kısıtlanması, Tahran’ı alternatif ödeme yöntemlerine yönlendirdi.
Güvenilir kaynaklar, Çin devlet petrol şirketi Zhuhai Zhenrong adına hareket eden bir alıcının, bu yıl boyunca ChuXin adında Çin merkezli, kamuoyunda fazla bilinmeyen bir finans kuruluşuna aylık yüz milyonlarca dolar yatırdığını belirtiyor. Bu fonlar daha sonra, Çinli ihracatçılara ve İran’daki altyapı projelerinde faaliyet gösteren şirketlere yönlendiriliyor.
Toplamda, bu mekanizma üzerinden akışa geçen İran petrol gelirlerinin yaklaşık yüzde 70’inin altyapı projelerine aktarılırken, kalan bölümünün ise İran’a mal satan şirketlerin ödemelerinde kullanıldığı ifade ediliyor. Son bir yıl içinde bu yapı üzerinden 2-2,5 milyar dolarlık bir para akışının gerçekleştiği tahmin ediliyor. Ancak bazı finans kuruluşlarının ve yapıların Çin’deki resmi şirket kayıtlarında doğrulanamadığı da belirtiliyor.
Çin İndirimli Petrol Alırken İran İthalatını Garantiliyor
Bu düzenleme, iki ülke için de ekonomik kazançlar sağlıyor. İran, dolar ve uluslararası bankacılık sistemine bağımlı olmadan ithalat yapabilirken, Çin, yaptırımlara maruz kalan İran petrolüne erişimini devam ettiriyor. Kpler verilerine göre, 2025 itibarıyla Çin, İran’ın deniz yoluyla ihraç ettiği petrolün yüzde 80’inden fazlasını, günde ortalama 1,4 milyon varil satın almayı planlıyor. İlaveten, İran’ın Çin’den ithal ettiği ürünler arasında ilaçlar, araçlar ve iletişim ekipmanları yer alıyor.
İlgili üreticilerin önemli bir kısmının İran ile doğrudan ticaret yapmadığı ve bu nedenle yaptırımları ihlal ettiklerine dair bir kanıt bulunmadığı ifade ediliyor. Bu yapı, uzun yıllardır gelişen Çin-Iran ekonomik ortaklığının yeni bir boyutunu da gözler önüne seriyor. 2021 yılında iki ülke, enerji ve altyapı dahil birçok sektörü kapsayan 25 yıllık bir stratejik ortaklık anlaşması imzaladı.
