Eylül Geldi, Zamlar Kapıda: Enflasyonun Gizli Yüzü
Ekonomik verilerin gidişatına dair önemli bir gözlemde bulunmak gerekirse, her eylül ayında yaşanan mali sıkıntılar, birçok kişi için mevsimsel bir döngü gibi kaçınılmaz hale geliyor. Bu durum, yalnızca doğanın bir evrimi değil, aynı zamanda ekonomik hayatın da bir gerçekliği olarak karşımıza çıkıyor. Tıpkı mevsimlerin değişmesi gibi, fiyat endeksi de eylülle birlikte yeni bir aşamaya geçiyor.
“Her ömrün bir eylülü vardır” derken, yaşamın döngüsünü anlatan bir gerçekliğe atıfta bulunuyoruz. Yazın getirdiği ferahlama sona erdiğinde, ekonomik tablolarda da bir hüzün baş gösteriyor. Eylül geldiğinde, yıllarca düşüşte gibi görünen enflasyon bir anda canlanıyor. Bu durum, fiyat endeksinin “kırılma ayı” olduğu gerçeğiyle destekleniyor. Örneğin, son on yıl içerisinde her eylülde kaydedilen aylık TÜFE verileri, bu durumu açıkça ortaya koyuyor:
Zamlar Kapıda: Eylül Gelmiş Neyime
2021’de %1,25, 2022’de %3,08, 2023’te %4,75, 2024’te %2,97 ve 2025’te %3,23 olarak kaydedilen enflasyon oranları, son beş yılın ortalamasının %3’ün üstünde olduğunu gösteriyor. Bu, “mevsimsellik” kavramının, 2016 yılındaki %0,18’lik eylülü çoktan geride bıraktığını kanıtlıyor. Eğitim ve gıda kalemlerinde yaşanan artışlar, eylül ayının yalnızca bir geçiş dönemi olmadığını, aynı zamanda kalıcı bir yüksek fatura dönemi haline geldiğini gözler önüne seriyor.
Eylül ayındaki bir diğer etken de, eğitim giderlerindeki artış. Geçen yıl eğitim fiyatları %17,90 yükselerek, enflasyona yaklaşık yarım puan katkı sağladı. Gıda fiyatlarındaki artış da (%4,62) durumu daha da zorlaştırıyor.
İki Soru, İki Cevap: Eylül ve Enflasyon
Merkez Bankası’nın son Enflasyon Raporu’na göre yıl sonu tahmini %28, ancak piyasa katılımcılarının beklentisi %29,4 civarında. Bu tahminlerin tutmaması olasılığı oldukça yüksek. Bunun sebebi ise enflasyonun dinamikleri. Ekonomik veriler, endemik bir enflasyon sorunu olduğunu gösteriyor; bu durumu “KAMUFLASYON” olarak adlandırmak mümkün. Yani, yönetilen fiyatlar aslında enflasyonun yarattığı çürüme ve adaletsizliklerin birer yansımasıdır.
Sonuç ve Öneri
Her ne kadar sonbahar ve onun getirdiği zorluklar kaçınılmaz olsa da, ekonomik hedeflerin tutmasının yolu, eylül ayını analiz etmekten geçiyor. Enflasyon hedefleri, yazın getirdiği umut dolu dönem üzerine kuruluysa, eylülü göz ardı etmek sürpriz zamların habercisi olmaktan öteye geçemeyecek.
Eylülle İlgili Terimler
- Endeks oyunları: TÜİK’in sepetindeki ürünlerin, ağırlıklarının ve fiyatlarının değiştirilmesi.
- Enflasyon hedefi: Hükümetin yıl sonu enflasyon tahminini tutturma arzusu.
- Eylül sendromu: Yazın sona ermesi ile zamların artışına neden olan dönem.
- Parmenides körlüğü: Geleceği tahmin ederken eylülleri göz ardı etme durumu.
Eylül, yalnızca bir ay değil; fiyatların yükseldiği, ekonomik dengelerin değiştiği bir dönem. Dolayısıyla bu mevsimi dikkatle izlemek gerekiyor.
