Piyasalardaki Dalgalanmalar ve Gelecek Beklentileri Üzerine Derin Bir Bakış
Sistem teorisyeni Ervin Laszlo’nun “holotropik çekici” kavramı, evrende meydana gelen etkileşimlerin bir bütünlük arayışına yönlendirdiğini ifade ediyor. Bu kavram, doğa yasalarının dışında bağımsız bir yasa oluşturmaktan ziyade, onlardan kaynaklanan bir sonuç olarak evrenin yönelimini açıklıyor. Holotropik çekici, doğanın bütünlüğünde, tutarlılığa ve birliğe doğru bir eğilim olarak kendini gösteriyor. İnsan seviyesinde ise bu durum, içgüdü, sezgi ya da derin ruhsal kavrayışlarla kendini hissettiriyor. Bilinçli bir bağ kurulduğunda etkisi daha da belirgin hale geliyor; insanı doğayla ve evrenle bütünleştiren bir güç olarak ortaya çıkıyor.
Piyasalarda ise bu içgüdüsel çekim duyusu, yön belirlemede önemli bir rol oynuyor. Verilerle desteklenip desteklenmediğine bakıldığında, yatırımcıların karşılaştığı engeller çok yönlü olabiliyor. Geçtiğimiz hafta, hem yerel hem de uluslararası piyasalarda dipleri henüz görmediğimizi belirtmiştik.
Özellikle geçtiğimiz Perşembe günü Nasdaq 100, Mart 2020’den bu yana en kötü günlük kaybını yaşarken, yarı iletken hisselerinde yüzde 12’nin üzerinde bir değer kaybı gözlemlendi. Nasdaq’taki yüzde 6,4’lük düşüş, geçmişteki düşüşlerle karşılaştırıldığında kaygı verici seviyelerde. S&P 500 endeksi de yüzde 4,36 düşüşle Nisan 2020’den bu yana en kötü performansını sergiledi ve volatilite endeksi VVIX de önemli bir artış gösterdi.
Piyasalardaki bu düşüşlerin arkasında yatan başlıca sebep, veri merkezi projelerinin geleceğiyle ilgili belirsizliklerin giderek artması. Yatırımcılar, seçim sonrası bu projelerin ne kadar değişebileceği konusunda endişeli. Eyalet düzeyindeki muhalefet, elektrik maliyetleri, su kullanımı endişeleri ve yeni projelere getirilecek olası kısıtlamalar, yatırım harcamalarında yeni bir belirsizlik yaratıyor. Ancak, yapay zekaya yönelik yatırım harcamalarının sona ereceğine dair genel bir sonuca varmadan önce dikkatli olunması gerektiği vurgulanıyor.
Yapay zeka yatırımlarında bir miktar yavaşlamanın olası olduğu öngörülse de, veri merkezi taleplerinin ortadan kalktığını söylemek yanıltıcı olabilir. Piyasa, yapay zeka sektöründeki genişlemenin yavaşlama riskini de fiyatladığını düşünüyor.
ABD’deki ara seçimlerin veri merkezi ve yapay zeka düzenlemelerinde değişim yaratma potansiyeli bulunuyor; kısa vadede veri merkezi kurulumlarına yönelik duraklamalar gündeme gelebilir. Ancak, bu geçici duraklamaların kalıcı olmayacağı da belirtiliyor.
Şu anki satış dalgası sonrası, yatırımcılar için cazip fırsatlar doğması bekleniyor. Şirketlerin kazanç potansiyelinin kaybolmadığı, hatta bu düzeltme döneminden daha makul değerlemelerle çıkabilecekleri ifade ediliyor. Kasım’da hisse geri alımlarının yeniden başlayacağına işaret ediliyor. Ayrıca, NVDA’nın gelecek hafta sonuçlarını açıklaması ve Anthropic halka arzı, piyasalarda önemli katalizörler olacağı öngörülüyor.
Türkiye’de, Merkez Bankası’ndan aralıkta 100 baz puan kadar bir faiz indirimi bekleniyor. Ancak, rezerv durumundaki değişimler ve dolarizasyon olasılıkları da dikkate alınıyor. Yıl sonu enflasyonunun yüzde 30’un altında kalmayacağı düşünülüyor. Reel ekonomide ise zayıf talep, otomotiv ve konut satışlarıyla birlikte üretimi olumsuz etkiliyor. Eylül ayında açıklanan PMI İmalat endeksi, sektördeki daralmayı gösteriyor.
Sonuç olarak, iki aylık sürekli düşüş kaydeden BİST 100 endeksi, Eylül-Kasım döneminde yaklaşık üçte bir oranında gerilerken, yıl sonuna doğru yurt dışı piyasalara paralel bir iyileşme yaşanabileceği öngörülüyor. Ancak riskler ve belirsizlikler sürüyor; piyasalardaki genel durum ve beklentiler dikkatle izlenmeli.
