Balon Balıkları, Akdeniz Ülkeleri İçin Tehdidini Sürdürüyor
Akdeniz bölgesinde balon balıkları, özellikle Türkiye’de önemli bir tehdit unsuru olmaya devam ediyor. Bu konuda Türkiye, Yunanistan, KKTC, Güney Kıbrıs Rum Kesimi, Lübnan, Suriye, İsrail, Filistin, Mısır, Libya ve Tunus’tan uzman deniz bilimcileri, balon balıklarıyla ilgili kapsamlı bir araştırma gerçekleştirdi. 2004-2023 yılları arasında Doğu Akdeniz’de Lagocephalus sceleratus ve Torquigener hypselogeneion türlerinin neden olduğu saldırılar, zehirlenmeler ve ölümlerle ilgili veriler, bilimsel literatür ve tıbbi kayıtlar üzerinden toplandı. İncelemeler sonucunda, insan sağlığını etkileyen toplamda 198 olay kaydedildi. Bunlar arasında 28 fiziksel saldırı, en az 143 ölümcül olmayan zehirlenme olayı ve 27 insan ölümü bulunuyor. Türkiye, Suriye ve Lübnan, en fazla olayın rapor edildiği ülkeler arasında yer alıyor. Fiziksel saldırıların çoğu yaz aylarında gerçekleşirken, zehirlenme vakalarının çoğunun kış aylarında meydana geldiği tespit edildi.
Zehir Tehdidi Üzerinde Duruluyor
Balon balıklarının dokularında bulunan tetrodotoksin (TTX) adlı yüksek seviyelerdeki nörotoksinin, insan sağlığına ciddi tehdit oluşturduğunu belirten araştırmanın ortaklarından ÇÜ Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Rıza Köşker, bu türün zehir oranını ve mevsimsel değişikliklerini açıkladı. Bilimsel veriler ışığında, balon balıklarının TTX miktarının sonbahar ve kış aylarında en yüksek seviyeye ulaştığını vurgulayan Köşker, bu duruma bağlı olarak zehirlenme ve ölüm vakalarının da arttığını ifade etti.
Mevsim Selameti ve Uyarılar
Doğu Akdeniz ülkelerinde balon balığı kaynaklı zehirlenme vakaları açısından Türkiye, Suriye ve Lübnan’ın en başta geldiğini hatırlatan Doç. Dr. Köşker, "Balon balıklarında bulunan TTX zehri, dünyada bilinen en güçlü denizel zehirlerden biridir. Son 20 yıl içerisinde bu bölgelerde yaklaşık 200 zehirlenme vakası meydana geldi ve bunların 27’si fatal sonuçlar doğurdu. Ülkemizde de ciddi zehirlenme vakaları yaşandı. Akdeniz’deki balon balığı toksin seviyesi üzerine yaptığımız araştırmalarda, bu balıkların sonbahar ve kış aylarında üreme döneminden sonra daha yüksek TTX düzeylerine sahip olduğunu gördük. Bu durumun Akdeniz ekosistemine özgü olduğunu düşünüyoruz. Bu yüzden bu aylarda daha dikkatli olunması gerekmekte" dedi.
Zehirlenme Olaylarındaki Artış Dikkat Çekiyor
Son yıllarda balon balığı kaynaklı zehirlenme vakalarında kaydedilen artış üzerine Doç. Dr. Köşker, "Yapılan araştırmaya göre Doğu Akdeniz ülkelerinde 2019’dan bu yana zehirlenme vakalarında belirgin bir artış gözlemleniyor. Son 20 yılda meydana gelen 27 ölüm vakasının 17’si son 5 yılda gerçekleşti. Son 5 yıl boyunca kış mevsiminde bu ülkelerde 87 zehirlenme ve 7 ölüm, sonbaharda ise 15 zehirlenme ve 7 ölüm kaydedildi. Yaz ve ilkbahar mevsimlerinde ise daha az sayıda olay gözlemlendi. Bu bulgular, balon balıklarının en tehlikeli döneminin sonbahar ve kış ayları olduğunu gösteriyor" şeklinde konuştu.
Yasal Düzenlemeler ve Farkındalık Uyarısı
Zehirli bu türden en çok etkilenen bireylerin olta balıkçıları olduğunu belirten Doç. Dr. Köşker, bu konuda şu değerlendirmelerde bulundu: "Zehirlenme vakalarının büyük bölümü, amatör balıkçıların bilinçsizce yakaladıkları balıkları tüketmelerinden kaynaklanıyor. Bu sorunun önüne geçmek için önemli farkındalık çalışmaları yapılmalıdır. Üniversiteler, medya ve kamu kurumlarına büyük görev düşüyor. Kamu spotları ve yasal düzenlemelerin artırılması şart. Şu anda amatör balıkçılığı düzenleyen yeni tebliğde balon balığına dair herhangi bir belirti yok. Balon balıklarının avlanmasının yasaklanması gerekmektedir. Bu balıklar zehirlidir ve tüketilmemelidir."
