Azerbaycan’ın 20 Ocak Faciası: Bağımsızlık İçin Ödenen Ağır Bedel
“Vatan, atalarımızın mezarı; evlatlarımızın evi. Vatanını sevmeyen yoktur, sevmeyenin vicdanı yoktur.”
Azerbaycan, bağımsızlık mücadelesi sırasında çok ağır kayıplar verdi. Bu kayıpların en acı örneklerinden biri, Sovyet ordusunun Bakü’de tanklarla gerçekleştirdiği saldırıdır. 20 Ocak 1990, Azerbaycan tarihinin en karanlık günlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
O dönemde, Ermeni silahlı gruplarının Azerbaycan’a yönelik saldırıları artmış ve Sovyet ordusu bunun sonucunda Bakü’ye girmiştir. Bu müdahale, onca can kaybına sebep olmuş; insanlar tankların paletlerinde ezilerek ve kurşunlanarak hayatını kaybetmiştir. Ancak burada yaşananlar, Azerbaycan’ın tarih sahnesindeki geleceğini aydınlatacak bir dönüşümün de başlangıcını işaret etmiştir.
Karabağ Sorununun Kırılma Noktası
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Araştırma Görevlisi Ozan Böke, TRT Haber’e yaptığı değerlendirmede, Kanlı Ocak sürecinin en kritik kırılma noktasının Karabağ meselesi olduğunu belirtti. Böke, “Karabağ’ın Ermenistan’a bağlanmasını hedefleyen siyasi kampanya, Azerbaycan’da egemenliğe yönelik açık bir tehdit olarak görülmüştür.” dedi. 1988’de başlayan ayrılıkçı kararlar, bölgede derin toplumsal travmalara yol açmış, Bakü’de artan halk hareketleri ise yalnızca Karabağ değil, aynı zamanda Sovyet yönetiminin tutumuna da bir itiraz niteliği taşımıştır.
Böke, Sovyet yönetiminin durumu askeri güçle çözmeye çalışmasının işi daha da kötüleştirdiğini ifade etti. “Ocak 1990’da Bakü’ye gönderilen askerler, halk iradesine karşı silahlı müdahale anlamına geliyordu.” dedi.
“20 Ocak, Bağımsızlık Yolunda Tarihi Bir Sembol”
Ozan Böke, “20 Ocak faciası, Azerbaycan halkının bağımsızlık yolundaki bedelinin tarihi sembolüdür.” diyerek olayların ardından Azerbaycan’ın kendini yeniden inşa etme sürecinin hızlandığını ifade etti. Moskova’nın müdahalesi, Azerbaycan halkının bağımsızlık iradesini bastırmaktan çok, onu daha da güçlendirmiştir.
Olayların Seyri: 19-20 Ocak
1990 yılının ilk günlerinde, Ermeni gruplarının Azerbaycan köylerine yönelik saldırıları artmış, özellikle 12 Ocak’ta yapılan kuşatma büyük can kaybına yol açmıştır. 19 Ocak gece saat 12:00’de Bakü’de olağanüstü hal ilan edilmiş, fakat halk bu durumdan haberdar olmamış; ertesi sabah tanklar şehre girmiştir. Gece boyunca devam eden bu müdahale sırasında, yaklaşık 150 Azerbaycanlı yaşamını yitirmiştir.
Sovyet ordusunun saldırısının ardından, Bakü’de 1 milyon kişi cenaze törenine katılmıştır. Cenazeler, Azerbaycanlıların bağımsızlık özlemlerinin pekişmesine vesile olmuştur.
Bağımsızlık İçin Toplumsal Birleşim
Böke, 20 Ocak sonrasında oluşan atmosferin, Moskova’ya duyulan güvenin tamamen sarsıldığını belirterek şöyle devam etti: “Kitlesel cenaze törenleri, bağımsızlık idealinin yalnızca siyasi çevrelerin değil, halkın ortak davası haline geldiğini gösterdi.”
Bu gelişmeler, 1991’de Azerbaycan’ın devlet bağımsızlığını ilan etmesine zemin hazırlamıştır. 20 Ocak, Azerbaycan’ın ulusal hafızasında silinmez bir yere sahip olarak, bağımsızlık mücadelesinin simgesi haline gelmiştir.
Karabağ: Vatanın Kalbi
Azerbaycan halkı, Karabağ sorununu yalnızca bir toprak meselesi olarak görmemiş, aynı zamanda 20 Ocak’ta başlayan milli mücadelenin bir parçası olarak değerlendirmiştir. 2020’de yaşanan Karabağ Zaferi, bu tarihsel sürecin bir sonucu olarak kabul edilmektedir.
Ozan Böke, “Karabağ Azerbaycan’dır” anlayışının, Azerbaycan halkının ulusal bilincinde kök saldığını vurguladı. Bugün, 20 Ocak şehitleri, bağımsızlık için verilen varoluş mücadelesinin birer simgesi olarak anılmakta ve Azerbaycan halkının yıldönümlerini büyük bir coşkuyla kutladığı bir geçmişe ışık tutmaktadır.
