Memelilerde cinsiyetin X ve Y kromozomları ile belirlendiği bilinirken, bazı canlılarda bu süreç farklılık göstermektedir. Özellikle deniz kaplumbağalarında sıcaklığın, çeşitli balıklarda ise özel genlerin cinsiyet belirlemede rol oynadığı gözlemlenmiştir. Ancak ahtapotlarda bu cinsiyet belirleme mekanizmasının nasıl işlediği, bilim dünyasında hala merak konusu olmuştur.
Oregon Üniversitesi’nden araştırmacılar, dişi bir Kaliforniya iki benekli ahtapotun DNA’sını incelediklerinde, genetik materyalin yalnızca yarısına sahip bir kromozom tespit ettiler. Bu kromozomun, daha önceden erkek ahtapotlarda bulunmadığı ortaya kondu.
Araştırmanın lideri Gabby Coffing, “Bu kromozomun dizileme verilerinin yalnızca yarısını taşıması, onun tek bir kopya olduğunu gösteriyor. Bu durum, onun cinsiyet kromozomu olabileceği fikrini güçlendiriyor” şeklinde konuştu.
480 MİLYON YILLIK EVRİMSEL MİRAS
Bilim insanları, bu bulgulalarını doğrulamak amacıyla farklı ahtapot türlerinin genetik verilerini inceledi. Benzer bir kromozomun kalamarlarda ve notiluslarda da var olduğu görüldü. Notilusların yaklaşık 480 milyon yıl önce ahtapotlardan ayrıldığı düşünülürse, bu keşif cinsiyetin çok eski bir mekanizma aracılığıyla belirlendiğini göstermektedir.
Araştırmacılar, cinsiyet kromozomlarının üreme yetisini doğrudan etkileyen büyük değişimlerden geçtiğini belirtmiştir. Ancak kafadanbacaklılar grubuna ait ahtapot, kalamar ve notiluslar bu süreci milyonlarca yıl önce stabilize etmiş gibi görünmektedir.
Coffing, “Kafadanbacaklılar, bilim insanları için oldukça ilgi çekici canlılar. Sinirbilim alanında birçok yeni keşif yapmaktayız. Şimdi ise onların çok eski cinsiyet kromozomlarına sahip olduğunu öğrendik” ifadelerini kullandı.
SİSTEMİN NASIL İŞLEDİĞİ GİZEMİNİ KORUYOR
Ahtapotların cinsiyetinin kromozomlarla belirlendiği artık açık olsa da, sistemin kesin işleyiş mekanizması henüz tam olarak anlaşılmamış durumda. İnsanlarda cinsiyet, erkek için XY, kadın için ise XX kromozomları ile belirlenirken; kuşlar ve kelebeklerde durum farklıdır. Bu canlılarda ZZ erkekleri, ZW ise dişileri temsil etmektedir.
Bilim insanları, ahtapotların da ZZ-ZW sistemine sahip olabileceğini düşünmekte; ancak şu ana kadar W kromozomunun tespit edilemediği vurgulanmaktadır. Araştırmacılar, dişi ahtapotların yalnızca tek bir cinsiyet kromozomu taşıyor olabileceğini değerlendiriyor.
Bu keşif, ahtapotların biyolojisini anlama yolunda önemli adımlar atılmasını sağlarken, cinsiyetin evrimi hakkında da önemli bilgiler sunmaktadır. Gelecekte yapılacak araştırmalar, bu sistemin tam işleyişini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir.
