Bakü’nün Kurtuluşu: Azerbaycan Tarihinde Önemli Bir Dönüm Noktası
15 Eylül, Azerbaycan’ın başkenti Bakü’nün bağımsızlığını kazanmasının yıl dönümünü kutlamakta. Bu tarih, sadece bir kurtuluş günü değil, aynı zamanda kardeş Azerbaycan’ın tarihindeki önemli bir direniş sembolüdür.
Osmanlı Devleti, 1918 yılında Bakü’nün Bolşevik ve Ermeni işgali altındaki durumuna kayıtsız kalmadı ve kardeş ülkeye yardım göndermek için Kahraman Kafkas İslam Ordusu’nu görevlendirdi. Bakü, bu dönemde büyük bir katliama maruz kalmıştı; Mart Olayları olarak bilinen hadisede binlerce masum Müslüman Türk hayatını kaybetmiş, Azerbaycan halkı derin yaralar almıştı.
Azerbaycan, 28 Mayıs 1918 tarihinde bağımsızlığını ilan etmişti. Ancak, yeni kurulan devletin kendini koruyacak güçlü bir ordusu bulunmuyordu. Ülkenin varlığı tehlikedeyken, Osmanlı Devleti’nden yardım talep edildi. 4 Haziran 1918’de Batum Konferansı’ndan hemen sonra Azerbaycanlı lider Mehmet Emin Resulzade, Enver Paşa’ya başvurarak yardım istedi. Resulzade, “Bizim ordumuz yok, kendimizi koruyamayız” diyerek içinde bulundukları çaresiz durumu ifade etti. Enver Paşa, bu çağrıya kayıtsız kalmayarak bölgede yeni bir ordunun kurulması talimatını verdi.
Azerbaycan’ı yalnız bırakmamak ve Turan idealini gerçekleştirmek amacıyla hayata geçirilen bu special ordu, “Kafkas İslam Ordusu” adı altında toplandı. Ordunun komutanlığı, Enver Paşa’nın kardeşi Nuri Paşa’ya verildi. Ancak, bu süreçte Osmanlı Devleti ve Almanya arasında yaşanan gerginlik, Bakü’nün petrol zenginlikleri üzerindeki çekişmelerle daha da karmaşık bir hale geldi. Almanya, Osmanlı’nın Kafkaslar’daki varlığını istemediği için Nuri Paşa’ya müdahale etmemesi yönünde baskılar yapmıştı. Ancak Enver Paşa’nın direktifleri doğrultusunda Nuri Paşa, bu baskılara rağmen harekâta devam etti.
Kafkas İslam Ordusu, önce Gence’yi koruma altına aldı ve ardından Şamahı, Kürdemir ve Salyan bölgelerinde önemli başarılar elde etti. Bu süreçte yerel halkın Osmanlı askerlerine gösterdiği destek, ordunun ilerleyişinde büyük rol oynadı ve Azerbaycan Türkleri, Osmanlı askerlerini adeta bir kurtarıcı gibi karşıladı.
15 Eylül 1918 tarihinde Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu, Bakü üzerine taarruza geçti. Ardından yapılan 30 saatlik muharebe ile Bakü, kurtarılmayı başardı. Bu mücadelede Kafkas İslam Ordusu, 1130 şehit verdi.
Günümüzde Azerbaycan’da Bakü’nün yanı sıra Şamahı, Şeki ve Gence gibi şehirlerde Türk şehitlikleri bulunmaktadır ve bu şehitlikler, Azerbaycan Türkleri için kutsal birer emanet olarak değerlendirilmektedir. Azerbaycan Hükümeti, bu şehitliklerin bakımını üstlenmiştir.
Sonuç olarak, Bakü’nün kurtuluşu günü, yalnızca Azerbaycan’ın bağımsızlığını pekiştirmekle kalmamış, aynı zamanda bölgede Osmanlı’nın askeri varlığının da son dönemini simgeler. Bugün Azerbaycan’da 15 Eylül, “Bakü’nün Kurtuluşu Günü” olarak coşkuyla kutlanmaya devam etmektedir.
